Networks of Outrage and Hope Social Movements in the Internet Age, 2nd Edition

Review :

SYAN ve UMUT ALARI
nternet Çanda Toplumsal Hareketler.
Manuel Castells. USA-2012, TR, stanbul 2013 (1. Bask) Koç Üniversitesi yaynlar, Çeviri: Ebru Klç, 311 sayfa.
Her yatan insanlar korkuyu aarak siberuzam güvenliinden çkp kent uzamn igal etmek üzere yola koyuldu.
ktidar zorlama yoluyla (meru olsun olmasn, devletin kontrolündeki iddet tekeliyle) ve/veya sembolik manipülasyon mekanizmalar yoluyla insanlarn zihninde anlamlar yaratlmasyla icra edilir.
Sadece zorlamaya dayanmalar halinde pek az kurumsal sistem uzun ömürlü olabilir. Bedenlere ikence etmek zihinleri ekillendirmek kadar etkili deildir.
Temel iktidar mücadelesi, insanlarn zihinlerinde anlam yaratma savadr.
Her bireysel insan zihni kendisine iletilen malzemeyi kendi koullar çerçevesinde yorumlayarak kendi anlamn yaratsa da bu zihinsel süreç iletiim ortam tarafndan koullanmtr.
Bireysel düzeyde toplumsal hareketler duygusal hareketlerdir. syan bir programla ya da stratejiyle balamaz. Ama toplumsal hareketlerin büyük patlamas duygunun eyleme dönüümüyle birlikte balar. Etkisel zekâ kuramna göre, toplumsal seferberlik ve siyasi davranla ilgili duygular korku (olumsuz bir etki) ve evktir (olumlu bir etki). evk baka bir olumlu duygu olan umut ile dorudan balantldr. Umut, davran gelecee yanstr.
Frakl corafyalarda insanlarn zihinlerinde isyan deneyimlerini birletiren ortak doku ne olabilirdi ki çift kelimeyle: ktidar sahibi olduklar hissi. Bu his, ister diktatörlük ister onlarn bak açsna göre sahte demokratlk olsun hükümetlere ve siyasetçi snfna kar besledikleri TKSNTDEN domutu.
Tunus'ta olan ne bir slam devrimiydi ne de bir Yasemin devrimi. Protestocularn kendi sözleriyle bu "ÖZGÜRLÜK VE HAYSYET ÇN DEVRMD"
ZLANDA'DA kriz bankalarn ar borçlanmas sonucu halkn tasarruf kayplaryla patlak verdi. %94 orannda internet ve sosyal alara bal (% 66 facebook) halkn balatt isyan sonunda, seçimler yapld, 2009 da muhafazakâr hükümet yerini sosyal demokrat/kzl-yeiller koalisyonuna brakt. Yeni hükümet bankalar ulusallatrd, bankalarn neden olduu d borçlar yaplan refarandum sonucu geri ödenmedi. Baka Avrupa ülkelerinde uygulanan ar tasarruf tedbirleri uygulanmad, kamusal istihdam ciddi ölçüde azaltlmad. Ekonomi 211-2012'de kendine geldi. Facebook ve Twitter üzerinden yaplan tartmalar ve katklar sonucu Yeni Anayasa yapld. Baz gözlemciler bu anayasay wiki-anayasa olarak niteledi.
Tunus'da ve zlanda'daki her iki isyan da ar bir ekonomik krizin sonuçlarna kar balamtr. Tunus'da isyann nedeni finansal çöküten çok, ülke ekonomisinin yrtc bir devlete kök salm bir klik tarafndan yamalanmasyd. Tunus'da da internet kullanm çok yaygnd.


MISIR DEVRM
Son Firavunu 18 gün içinde alaa eden 25 Ocak Devrimi bask, adaletsizlik, yoksulluk, isizlik, cinsiyetçilik, demokrasi aldatmacas ve polis iddetinden domutu.
Sosyal medya alar Msr devriminde önemli bir rol oynad. Göstericiler olaylar cep telefonlar ile kaydettiler, videolar YouTube ve Facebook üzerinden ülke halkyla ve dünyayla genellikle canl yaynda paylatlar. Facebook'ta düünüp tandlar, Twitter'da koordine oldular ve görülerini aktarp tartmalar yürütmek için yaygn ekilde bloglar kullandlar.
Ne var ki hareketin temel toplumsal biçimi kamusal alann igaliydi.
nternetteki sosyal medya, halkn sosyal medyas ve anaakm medya arasndaki balant, yeni kamusal alan siberuzam ile kent uzam arasndaki dinamik etkileime yerletiren igal edilmi bir topran varl sayesinde oldu.
syan aslnda uzunca bir süredir vard. Kilit farkllk, güçlü ve olumlu bir duygunun var olmasyd: Tunus deiim umudunun örnei olmutu.
Hareket aklar uzamndan çkp mekânlar uzamna eritiinde baka birçok iletiim a çok biçimli olarak kurulduundan hareketi durdurmak için çok geç kalnmtr.
Ekmek, özgürlük ve sosyal adalet Ocak 2011'de sokaklara dökülen göstericilerin kendi sözlerine göre devrimin ana temalaryd.
Haysiyet, iddet, Jeopolitik: Arap syanlar
Haysiyet ve ekmek çou hareketi balatan güç olmutur. Suriye devriminin akbetini belirleyen etken jeopolitik ortam oldu.
Arap isyanlar, dijital ve yüz yüze sosyal alara dayanarak internetten ve kablosuz iletiim teknolojilerinden yaplan çarlarla ortaya çkm kendiliinden seferberlik süreçleridir. Büyük ölçüde, siyasi örgütlenmeler araclyla gerçeklememilerdir; zira bu örgütler basklarla ezilmitir.
Rizomatik bir Devrim: spanya'da ndignadas
Fransz filozof ve eski diplomat Stephane Hessel'in birkaç ay önce yaynlad "ndignezvous!" balkl broürden esinlenerek benimsedii ndignados (öfkeliler) ifadesi popülerleti.
Tahminlere göre bu harekete 2.2 milyon insan katld. spanya halknn %88'i hareketin eletirilerine ve ifadelerine katldklarn beyan ediyordu. Buna karlk "Bu hareketin spanya'da ilerin düzelmesine ne ölçüde katkda bulunaca kansndasnz." sorusuna, katlmclarn" %12'si çok, %27'si biraz, % 53'ü ise hiç diye yant vermitir.
Açk bir Kapitalizm eletirisi söz konusuydu: "Bu bir kriz deil, sistemin kendisi." Finansal kapitalizmin eletirisi neredeyse hep bir azdan paylalsa da ne tür bir ekonominin herkese çevresel olarak sürdürülebilir, etik olarak adil bir biçimde i, konut ve düzgün hayat koullar salayaca konusunda bir fikir birlii yoktu.
Herhangi bir siyasi partiyi muhatap kabul etmiyorlard. Hareketin bak açsna göre, sistemin reddinden yola çkp bilinçlendirme ve katlmc tartma, kafa yorma süreçleriyle insanlarn iradesini ifade edecek kurumlarn yeniden ina edilmesine varncaya dek uzun bir yürüyüe geçmek gerekiyordu.
spanya'daki ekonomik kriz, alternatif ekonomik kültürün cazibesini Barcelona nüfusunun önemli bir kesimine yaymtr. Bu kültür, hayatn kullanm deerinin ticari deere ar bastn vurgulayan, özüretimle, kooperatifçilikle uraan, takas alar kuran, toplumsal nakitten, etik bankaclktan ve karlkl dayanma alarndan bahseden bir kültürdür.
Bireyin özerkliinin inas ve bu özerk bireyler arasnda, yeni, ortak hayat biçimleri yaratmak için alar oluturmak ar basan saiklerdi.
Liderlik yoktu, internet a özne oldu.
Hareketin yeni siyasi oluumunu örgütleme imkân madden kamusal mekânn igaline, geceleri küçük bir aznlk kalsa bile; gerçek demokrasi hayallerini somutlatran kar toplum düzenini salayan kamplarn varlna dayalyd.
Kilit örgütlenme ilkeleri (seçilmi liderlerin reddedilmesi, meclislerin egemenlii, komisyonlarn kendiliindenlii ve özyönetimi) her yerde ilemeye devam etti.
Asl eylemin katlmclarn ve genel olarak nüfusun bilincini yükseltmekle ilgili olduu açkt. Meclisler ve komisyonlar devrimci eylemleri hazrlamaya yönelik toplantlar deildi: Bir araç deil, kendi balarna birer amaçt.
ndignadas, cesareti, iddetli basknn gayrimerulatrlmasn mümkün klan, böylelikle önce yurttalarn kalbinde büyük bir zafer kazanan barç bir hareketti.
spanya'da ndignadas'n etkisi snrl olmu gibi görünüyor: Önerilerinin pek az politika haline gelmitir, balca siyasi etkisi PSOE'nin (spanya sosyalist partisi) neredeyse yklmasna katkda bulunmak olmutur, hayalleri de hayal olarak kalmtr.
Bu hareket, spanya'da onlarca yldr ortaya çkm bu en büyük özerk seferberlik acaba neyi baarabilmiti Bu soruya verilebilecek en dorudan cevap, asl dönüümün insanlarn zihninde gerçekletiiydi. nsanlar baka türlü düünüyor, öfkelerini paylayor, deiim umudunu barndryorlarsa toplum nihayetinde onlarn arzularna göre deiecekti.
Anlar olacak: Kriz anlar, mücadele anlar, üzüntü anlar, kahramanlk anlar, yeni yollarn açld ve milyonlarn özgürlüklerini kendi adlarna açlan bir bayraa baladklar için deil kendi arzularyla katldklar coturucu anlar gelecek. Hareketin içinde, kendisi üzerine düünen bir akmn mevcut olabilmesi için önemli olan üründen çok, süreçtir. Aslna baklrsa süreç üründür.
Occupy Wall Street: Yeryüzü Tuzunun Hasad
Havada öfke kokusu vard. Bata birdenbire emlak piyasas çöktü. Yüzbinlerce kii evini kaybetti, milyonlarca insan uruna hayatn verdii varlklarn büyük bir bölümünden oldu.
Hiç kimse sorumlu tutulmad. ki siyasi parti de finans sisteminim kurtarlmasna öncelik verdi. En üst yüzde 1'lik kesimde yer alan Amerikallarn ABD'nin gelirindeki pay 1976'da %9 iken, 2007'de %23.5'a yükselmiti. Önce Çay partisi yükselie geçti. Koyu Çay Partililer manipüle edilen bir davann militanlar haline geldiler: Hükümetin gidiatn bozmak, böylece irketlerin elini rahatlatmak. Bütün ülkede bir ümitsizlik havas esiyordu. Sonra kasrga koptu.
13 Temmuz 2011 de Vancouver merkezli kültürel eletiri dergisi Adbusters blogunda yaynlanan çar: occupywallstreet. Tek bir basit taleple (paray siyasetten ayracak bir bakanlk komisyonu) yeni bir Amerika'nn gündemini belirlemeye balyoruz.
AmpedStatus adl web sitesi yüzde 99 adl bir hareket balatt. Anonymous ile birlikte sosyal ada A99 adl bir platform kuruldu ve Wall Street'in 2 blok ilersindeki Zuccotti park'nn igal edilmesi çarsnda bulunuldu.
Hareket internetten dodu, internetten yayld. Öte yandan hareketin varoluunun maddi biçimi de kamusal mekânn igal edilmesiydi. Bir enlik mekân, bir tartma mekân. Özetle bir özerklik mekân.
gal hareketi yeni bir uzam biçimi ina etti: Belli bir toprak üzerinde bir mekânlar uzam ve internette bir aklar uzam karm. Biri olmadan dieri ilemez, harekete damgasn vuran da bu melez uzamdr.
gal edilmi uzamlar, kamplarda bazlarnn "sonsuzluk" hissi olarak niteledii yeni bir zaman biçimi de yaratt.
Umut, protestodan yükselen çadr cemaatinde baka bir hayatn mümkün olduunun madden dorulanmasndan domutu.
Occupy Wall Street hareketi siberuzam ile kent uzamn çok çeitli iletiim biçimleriyle birbirine balayan, alar oluturan melez bir hareketti.
galciler sembolik mekânlar uzamn ele geçirmek için internet alarnn özerk aklar uzamn kullanyordu, buradan varlklar ve mesajlaryla küresel güçlerin insan hayatna egemen olduu finansal aklar uzamna meydan okuyabiliyorlard.
Kamplarda somutlamaya balayan daha iyi bir dünya umuduydu, kazanlabilecek ya da müzakere edilebilecek somut talepler yoktu.
Balangçtaki gösteri çarsnda somut bir talep vard: Wall Street karsnda hükümetin bamsz olmasn salayacak bir bakanlk komisyonunun atanmas.
Hareket hem her eyi talep ediyordu, hem de hiçbir talebi yoktu.
Hareket belli politikalar desteklemek üzere seferber olmad için, eylemler dorudan büyük bir politika deiikliine yol açmad.
Pew Enstitüsü'nün Aralk 2011'de yapt yoklamaya göre kiisel çabaya dayal frsat eitliinden dem vuran eski Amerikan rüyas tuzla buz oldu.
Occupy Wall Street hareketi, snf mücadelesi deme cüretini göstereceim gerçeklik hakknda Amerikallarn bilincini ekillendirmiti.
Temel baars ise baka bir hayatn mümkün olduu umudunu yeertmesi oldu.
Hayatlarn ve herkesin hayatn ekillendiren en temel emtiay hedef aldlar: Sanal para. Maddi olarak var olmayan, ama her eye nüfuz eden, finansal aklar uzamn kontrol eden ve yöneten deer.
Birlikte olmakta anlam buluyorlard. Para toplamyorlard, borçlarn da ödemiyorlard. Kendi kendilerinin hasadn yapyorlard. Yeryüzünün tuzunun hasadn yapyorlard. Ve özgürleiyorlard.
A Toplumunda Dünyay Deitirmek
Toplumsal hareketler çou kez protestocularn korkuyu amalarn ve eylemlerine içkin olan tehlikeye ramen iktidardaki güçlere meydan okumalarn salayan anlaml bir olayn yaratt hislerle tetiklenir.
Alar oluturmu bireyler korkuyu coku sayesinde atklarnda bilinçli, kolektif bir aktöre dönüürler.
Siberuzam ve kent uzamnn melezlemesi, benim özerklik uzam dediim üçüncü bir uzam oluturur.
Özerklik uzam alar oluturan toplumsal hareketlerin yeni uzamsal biçimidir.
Tarihteki baka birçok toplumsal hareket gibi, bu hareketler de kendi zaman biçimlerini yaratmlardr: Zamand zaman, deneyimin iki farkl yönünü birletiren, zamann tarihselliini aan bir biçimi. gal edilmi yerleimlerde boaltmann ne zaman geleceini bilmeksizin, hayatlarn sanki hayallerinin alternatif toplumu olabilirmi gibi örgütleyerek, zaman ufuklar snrszca ve önceki, disiplinli gündelik hayatlarnn kronolojik kstlamalarndan özgür bir biçimde gün be gün yaarlar.
Bu hareketler kökenleri bakmndan kendiliindendir: genellikle ya belli bir olayla ya da yöneticilerin eylemleri karsnda hissedilen tiksintinin zirveye ulamasyla ilikili bir öfke kvlcmyla tetiklenmilerdir.
Öfkenin umuda dönümesi özerklik uzamnda kafa yormayla, düünüp tanmayla salanr.
Gerçekten de bunlar lidersiz hareketlerdir. Olas liderlerin eksiklii yüzünden deil, hareketteki çou katlmcnn herhangi bir yetki devrine kar derin ve kendiliinden bir güvensizlik duymas yüzünden.
Alarn yatayl ibirlii ve dayanmay desteklerken resmi liderlik ihtiyacn baltalar. Dolaysyla etkisiz bir akl yürütme ve karar oluturma biçimi olarak görülen ey aslnda güven oluturmak için gerekli temeldir.
Bunlar son derece özdönüümsel hareketlerdir. Bu özdönüüm, meclislerin düünüp tanma sürecinde tezahür eder, ama ayn zamanda internetteki çok sayda forumda, sosyal alardaki çok sayda blog ve grup tartmasnda da ortaya dökülür.
Prensip itibariyle iddet d hareketlerdir, genellikle kökenleri itibariyle barçl sivil itaatsizlik eylemleri düzenlerler.
Bu hareketler nadiren programa dayal hareketlerdir. Fikir birlikleri, birliktelikleri belli hedefler etrafnda örülmü doyurucu bir programa deil, vakalar baznda kafa yorma ve protestoya dayanr.
Dolaysyla bunlar toplumun deerlerini deitirmeyi amaçlayan toplumsal hareketlerdir.
Partiler kurmaz ya da hükümetleri desteklemezler. Ne var ki temel anlamda çok siyasidirler.
Alara dayal bu toplumsal hareketlerin pratikleriyle önerdii ey a toplumu kültürünün kalbinde yatan yeni bir ütopyadr: Toplumun kurumlarna kar öznenin özerklii ütopyas.
nternet ile alar oluturan toplumsal hareketler arasnda daha derin, temel bir balant daha vardr: Belli bir kültürü, özerklik kültürünü, çada toplumlarn temel kültürel matrisini paylarlar.
Bu toplumsal deiim sürecinin arka plannda kültürel dönüüm yatar. 1970'lerdeki toplumsal hareketlerden doan ve sonraki yllarda topluma giderek daha youn biçimde nüfuz eden, bireyleme ve özerklik olarak tanmlanan bir dizi deerin douuna tekabül eder.
Bireyleme bireycilik deildir. Özerklik bir toplumsal aktörün, eylemini toplum kurumlarndan bamsz olarak, kendi deerleri ve çkarlarna uygun olarak ina edilmi projeler etrafnda tanmlayarak bir özne haline gelme becerisini ifade eder.
Sosyal a siteleri insanlarn hayatlarnn bütün boyutlarn birbirine balayan yaam ortamlardr. Paylama kültürünü balatarak kültürü dönütürmektedir.
Bu a toplumu tam anlamyla bir sanal toplum deildir. Zamanmzda gerçek bir dünya melez bir dünyadr, online etkileimi offline etkileimden ayrabilecek sanal bir dünya ya da parçalanm bir dünya deildir.
Toplumsal deiim için verilen nihai sava insanlarn zihinlerinde kazanlr, alar oluturan toplumsal hareketler bu anlamda uluslaras düzeyde büyük bir ilerleme kaydetmitir.
Yine de toplumsal eylemcilikle siyasi refomculuk arasndaki ak imkânszm gibi görünmüyor: Sadece yurttalar kendi zihinlerine arzu ve vazgeçme arasnda gidip gelirken, kamuoyu bunu göremiyor.
Öfkenin Ötesi Umut: Alar Oluturan Toplumsal Hareketlerin Hayatlar ve Ölümü
Rejimlerin deitiini, kurumlara meydan okunduunu, çou kiinin zihninde herhalde geri dönüü olmayan biçimde, muzaffer küresel finansal kapitalizme inancn sarsldn imdiden söyleyebiliriz.
Hiçbir ey deimez deildir, gerçi tarihteki deiimler önceden belirlenmi bir yol izlemezler, çünkü tarihin varsaylan anlam bazen hiçbir anlam ifade etmez.
Alar oluturan bu toplumsal hareketler yeni demokratik hareket biçimleridir.
Aydnlanma'nn özgürlük devrimlerini balatan ilkelerini kabul ederler, bir yandan da bata kadnlara, aznlklara ve sömürgeletirilmi halklara tam yurttaln tannmamas olmak üzere bu ilkelere sürekli ihanetin altn çizerler. Yurtta tabanl bir demokrasiyle, en yüksek fiyat verene satlan bir kent arasndaki tezat vurgularlar.

Sonsöz
Ve ite Türkiye'de de oldu. Genç insanlar aylar boyunca, aslnda tekinsiz olan bu mekân (Taksim) kendi kamusal alanlarna çevirdi: arklar, müzik, sanat, siyasi tartmalar, sevgi, dostlukinsann olmak isteyecei bir yer, hayal ettii bir yer.
Erdoan'n gerçek bir demokrat olarak dünyada ve Türk toplumunun geni kesimlerinde kazand saygnlk sadece birkaç gün içinde silinip gitti.
Türkiye'deki bu toplumsal hareketin önemi, Türkiye'nin Avrupal kimliini vurgulayarak ktann dier ülkeleriyle ayn toplulua katlmakta hak iddia ettii, ülkede ekonomik büyüme ve modernlemenin yaand bir dönemde meydana gelmi olmasnda yatmaktadr. Bu balamda demokratik itibarn bu kadar önemli olmasnn nedeni budur.
Dier Avrupa ülkelerindeki gibi finansal krize ve tasarruf politikalarna kar bir protesto deil, sermaye birikimi adna Türkiye'nin doasn ve kültürünü yok eden ekonomik büyüme modeline getirilmi bir eletiri olmas da anlamldr.
Türkiye'deki çou yurttan bak açsna göre, demokratik siyasete katlm hakk, ie kadnlarn haklarna saldrarak balayp toplumu yava yava slamiletirme yönünde kullanlmamaldr. Yeni Türkiyeli kulaklar kiisel hayatlarna, kamusal alanlarna otoriter dayatmalar kabul edemeyecek kadar eitimli, demokrat ve dünyadan haberdardr. te bu yüzden de hükümet silinip gideceini düünse de bu hareket bitmeyecektir. nternetin izlemeye alnmasna, onlarca internet kullancsnn gözaltna alnmasna ramen ayakta kalacaktr.
Bu hareketler, özellikle bir nitelii itibariyle tarihteki dier toplumsal hareketlerden farkl deildir: Özgürlük savunusunda ödün vermezler.
Ama sonunda Türkiye'de, 2013'te Gezi Park'nda atlan tohumlardan yeni bir demokrasi biçimi doacaktr. Bu yeni aacn eklini, meyvelerin tadn, çiçeklerinin rengini bilmiyoruz. Hatta ne zaman çiçek açacan da bilmiyoruz. Ama çiçek açacak, çünkü bu protestodaki yüzler yeni Türkiye'nin yüzleridir.
Bekir Kuru


1 downloads 192 Views 1.6 MB Size